Modern Hayatın Sessiz Salgını: Dijital Yorgunluk
Günümüzün hızla değişen dünyasında, sürekli bir koşturmaca ve dijital uyaran bombardımanı altında yaşıyoruz. Bu durum, pek çoğumuzun dilinden düşürmediği ‘çok yorgunum’ serzenişini bir toplum meselesi haline getirdi. Medicana Sağlık Grubu Psikiyatri Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Müge Yaşar, bu yaygın yorgunluğun aslında bir teşhis değil, modern yaşamın getirdiği baskıların bir sonucu olduğunu vurguluyor. Yaşar’a göre, insan biyolojisinin kaldırabileceğinden daha hızlı ilerleyen bu tempo, bireyleri hem fiziksel hem de zihinsel olarak yıpratıyor.
Dijital Dünyanın Getirdiği Tükenmişlik Hali
Özellikle sosyal medya platformlarının yoğun kullanımı, ‘dijital yorgunluk‘ olarak adlandırılan yeni bir ruh sağlığı sorununu beraberinde getiriyor. Dr. Müge Yaşar, bildirimler, mesajlar, sanal dünyada sergilenen kusursuz hayatlar ve sürekli ulaşılabilir olma beklentisi gibi faktörlerin, bireylerde ‘geride kalıyorum’ hissi yarattığını belirtiyor. Bu durum, ruh sağlığında ciddi dengesizliklere yol açabiliyor.
Yoğun iş temposu, şehir yaşamı ve dijital uyaranlara maruz kalma, beynimizi sürekli bir alarm durumunda tutuyor. Bu da kronik strese neden olarak vücudun sempatik sinir sistemini aşırı aktif hale getiriyor. Kortizol ve adrenalin seviyelerindeki yükselme, bedeni sürekli bir ‘savaş ya da kaç’ modunda bırakarak biyolojik bir yıpranmaya yol açıyor. Bu duruma ‘allostatik yük’ adı veriliyor ve hem fiziksel hem de zihinsel yorgunluğun temelini oluşturuyor.
Yapılan araştırmalar, sosyal medyayı yoğun kullanan kişilerde kaygı, depresyon ve belirgin bir yorgunluk hali görüldüğünü ortaya koyuyor. ‘Sosyal medya yorgunluğu’, ‘teknostres’ ve ‘Fear of Missing Out (FoMO)’ gibi kavramlar, günümüzün önemli ruh sağlığı sorunları arasında yer alıyor. FoMO ve sosyal medya bağımlılığının artmasıyla birlikte anksiyete, depresyon belirtileri, tükenmişlik hissi ve dikkat eksikliği de paralel olarak yükseliş gösteriyor.
Yavaşlamak ve Dijital Detoks Zamanı
Dr. Müge Yaşar, sürekli yorgunluğun aslında bedenimizin ve zihnimizin bir alarm sistemi olduğunu belirtiyor. Bu alarmı susturmanın yolu ise yaşam ritmini yeniden ayarlamak ve gerektiğinde bir ruh sağlığı uzmanından destek almaktan geçiyor. Özellikle pandemi sonrası artan ekran süresi, gençlerde ve çalışanlarda uyku bozuklukları, hareketsizlik, anksiyete ve özgüven sorunları ile ilişkilendiriliyor. Bu nedenle ‘dijital hijyen’ ve ‘dijital detoks’ gibi uygulamalar büyük önem kazanıyor.
Dijital detoks, zaman yönetimi ve sınırlar koymak, yorgunluk ve tükenmişlik hissini azaltmada bilimsel olarak kanıtlanmış etkili yöntemler arasında yer alıyor. Sınır koyma becerisi, hem başkalarının taleplerine hem de kişinin kendi mükemmeliyetçi iç sesine karşı geliştirilmeli. Yatmadan bir saat önce ekranlardan uzak durmak, uyku hormonu melatonin salgılanmasını destekleyerek uyku kalitesini artırıyor. Belirlenen saatlerde bildirimleri kapatmak, sürekli tetikte olma halini azaltıyor.
Zaman yönetimini sadece görev listesi olarak görmemek gerekiyor. Gün içinde enerjinin yüksek olduğu saatleri belirleyip, en zorlu bilişsel görevleri bu zaman dilimlerine yaymak, bilişsel tükenmeyi önlemeye yardımcı oluyor.
Anı Yaşamak ve Kendine İyi Bakmak
Yorgunluk ve tükenmişlikten korunmanın bir diğer önemli yolu ise farkındalık (mindfulness) ve nefes egzersizleri. Anı yaşama odaklanmak, zihnin geçmiş kaygıları veya gelecek endişeleri arasında gidip gelmesini engelliyor. Düzenli diyafram nefesi, otonom sinir sistemini dengeleyerek dinlenme ve sindirimden sorumlu parasempatik sistemi aktive ediyor.
Enerjimizi tüketen değil, anlam ve amaç katan aktivitelere zaman ayırmak da büyük önem taşıyor. Aile, arkadaşlar ve meslektaşlarla geçirilen kaliteli zamanlar, yalnızlık ve tükenmişlik riskini azaltan en güçlü faktörlerden biri. Son olarak, kendine karşı nazik olmak ve hatalar karşısında kendini yargılamak yerine destek olmak, mükemmeliyetçilikle mücadelede en etkili araçlardan biri olarak öne çıkıyor. Dijital yorgunluk ile başa çıkmak, modern yaşamın bir gerçeği olarak karşımıza çıkıyor ve bu konuda proaktif adımlar atmak ruh sağlığımız için kritik önem taşıyor.
